ТЕКТІК САРЫН

Аударған: Дидахмет Әшімханұлы

Джек ЛОНДОН

ТЕКТІК САРЫН

Жабайы өмірге оралу

Қажаумен кезбе түйсік тым ежелгі‚

Бұғауын дәуір‚ дағды үзе берді.

Жабайы аң қатты ұйқыдан көзін ашып‚

Кісенін сілкіп тағы түрегелді.

Бэк газет оқымайтындықтан бір өз басына ғана емес‚ Пюджеттен Сан-Диего шығанағына дейінгі бүкіл сүйекті де сіңірлі‚ жүндес ит атаулыға төніп келе жатқан қауіпті аңдаған жоқ. Мұның бәрі поляр түнегіне түртпектеніп өткен біреулер сары металға кезігіп‚ сол олжаны көлік-кеме компаниялары дабырлатып жер-жаһанға жайған соң мыңдаған адамның Сібірге қарай лап қойған сәтінен басталған-ды. Ол адамдарға ауыр жұмысқа жарайтын мығым‚ өздерін аяздан сақтайтын қалың да сабалақ жүнді‚ ірі тұрпатты иттер қажет-тін.

Бэк күнгей Санта-Клара алқабындағы үлкен үйде мекендейтін. Жұрт бұл орынды “судья Миллердің үй-жайы” деп атайды. Бұл өзі жол аузынан сырттау‚ жартылай ағаш тасасында тұрған үй еді‚ тек бұта арасынан баспанаға жағалай‚ жапсарлата салған кең де‚ саялы дәліз ғана көрініп тұрады. Үйге қарай қиыршықтастан төселген жіœішке жол бар. Ол бұтақтары ию-қию бытысқан сымбатты теректер түбіндегі көк шалғынды қақ жара өтеді.

Үй сыртындағы жер тіптен кеœ. Онда қаптаған ат қараушылар мен олардың көмекшілері күйбеңдеп жүретін кең жылқы қоралары тұр‚ қызметшілерге арналған жабайы жүзім саясындағы іркес-тіркес үйшіктер мен жүйелі салынған өзге де аула құрылысы көп. Ал бұлардан әріректе көкмайса жайылым‚ жүзімдіктер‚ жеміс-жидек‚ бау-бақша көз тартады. Мұнда терең құдықтан су тартатын қондырғы мен судьяның ұлдары әр таңда‚ күн ыстықта тіпті түсте де шомыла беретін таспен цементпен шегенделген жүзу әуізі де бар.

Осынау атшаптырым иеліктің бәрі Бэктің құзырында болатын. Ол осында туған‚ өз өмірінің барлық төрт жылын осында өткізген. Әрине‚ мұнда басқа да иттер бар еді. Мынандай – аса кең орында олардың болмауы мүмкін емес-тін‚ бірақ ондайлар есепке кіре бермейді. Пайда болуынан  жоғалуы тез‚ тар күркелерде жатады немесе үй түкпірінен ұзамайтын анау жапон мопсигі Тутс секілді бар-жоғы белгісіз бірдеңелер‚ яки жүн атаулыдан жұрдай‚ тып-тықыр мына Мексика иті Изабель сияқты тұмсығын таза ауаға анда-санда ғана шығарып‚ бақ пен аулада сирек төбе көрсететін қолапайсыз бір тіршілік иелері. Оның үстіне бұл үйде жиырмадан кем түспейтін тұтас фокстерьерлер тобы бар‚ – олар да еден жуатын құрал-жабдықтарымен қаруланған әйелдердің тасасында тұрып терезе ішінен бой қылтитатын Тутс пен Изабельге ызалана ырылдайды.

Бірақ Бэк үйкүшіктер тобына да‚ аула төбеттері қатарына да жатпайтын. Барлық үй-жай өз қарауында болатын. Әуізде де жүзетін‚ судьяның ұлдарымен аңға да шығатын. Қожайынның қыздары Молли мен Алисаны ымыртта немесе таң ертесімен серуенге шыққан кездерінде қарауылдап жүретін. Қысқы кештерде кітапханада алаулай жанған камин қасында отыратын судьяның аяғы астында жатады. Оның немерелерін арқасына мінгізеді немесе көкшалғында солармен бірге асыр салып ойнайды‚ олар батыл түрде алды-артқа қарамай аула түкпіріндегі фонтанға дейін‚ тіпті‚ одан да арғы жайылым мен бау-бақша басталатын аулаққа шығып кеткен жағдайда күзетіп жүреді. Ол судья Миллердің үй-жайы аумағындағы екі аяқты тұрғындарды қоса есептегенде‚ жүгірген де ұшқан‚ өрмелеген жан иелерінің бәрінің үстінен қарайтын билеуші падишаһ болғандықтан да әлгі фокстерьерлер тұсынан кеуде керіп өтер еді‚ ал Тутс пен Изабельді көзге де ілмейтін.

Бэктің әкесі ірі сенбернар Элмо кезінде судьяның сенімді серігі еді. Бэк те әкесінің лайықты ізбасары болатынын байқатқан. Әйткенмен ондай аса ірі емес-тін‚ енесі, шотландия овчаркасы Шеп секілді жүз қырық қадақ қана тартатын. Алайда жақсы тұрмыс пен жан-жақты құрмет арқылы пайда болатын тәккапарлықты қоссаңыз‚ жүз қырық қадақ та өзіңді асқақ ұстауға жарап тұр. Бэк жарық дүниеге келген күшік күнінен бергі төрт жыл бойы нағыз ақсүйектің күнін кешті; тым өр болды‚ тіпті‚ дүбірлі дүниеден оңаша өмір сүретін кейбір дәулетті мырзалардың мінезінде кездеспейтіндей аздаған өзімшілдік әдеті де жоқ емес-ті. Бірақ Бэктің шектен шықпауына оның еркетотай үйкүшік еместігі де септігін тигізді. Аңшылығы мен таза ауадағы өзге де түрлі ермектері семіруге жол бермей‚ бұлшық етін қатайтқан. Суық суға шомылу дағдысы да ширатып‚ шынықтыра түскенеді.

Төбет Бэк осылайша Клондайкте алтын табылып‚ адамдар төрткүл дүниенің тұс-тұсынан суық Сібірге лап қойған 1897 жылдың күзіне дейін өмір сүрді. Бэк мұның бір де бірін білген жоқ‚ себебі газет оқымайтын еді. Ол сондай-ақ бағбан көмекшілерінің бірі Мануэльмен достығының да жақсылыққа апармайтынын аңдамаған-ды. Мануэльдің бір осалдығы – қытай лотореясына құмар-тын. Әсіресе бұл құмарпаз ойыншының дауасыз әлсіздігі өз жүйесіне ессіз сенетіндігінде еді де‚ түбінде орға жығылып опық жемей тынбайтыны әу бастан-ақ белгілі болған. Жүйе бойынша ойнау үшін ақша керек‚ ал кіші бағбанның жалақысы әйелі мен шұбырған балаларының қажетіне зорға жетеді.

Мануэль опасыздық жасайтын сол қырсықты күні судья Миллер шарап жасаушылар қоғамының жиналысына кеткен де‚ ұлдары спорт клубының құрылысы жұмысымен жүрген‚ сондықтан Мануэль мен Бэктің бақ арқылы әдеттегі серуенге (Бэк солай ойлаған) шығып бара жатқанын ешкім байқаған жоқ. Тек олардың сұрауы бойынша пойыз аялдаған жерде шағын “Колледж – бақ” бекетіне келгенін жалғыз бір ғана адам көрді. Әлгі адам Мануэльмен әлдене туралы тілдесті де‚ одан қолдан қолға өткен ақша сылдыры естілген.

Бейтаныс:

– Тауарды ашық-шашық әкелгенің қалай? – деп күңк етті де‚ Мануэль Бэктің мойнын жуан арқанмен қос қабаттап байлап берді.

Мануэль:

– Жанын көзіне көрсететіндей қаттырақ тартып қойсаң тырп ете алмайды‚ – деді‚ ал анау жауап орнына құптаған сыңаймен бірдеңені міңгірлей салды.

Бэк арқанды мойнына лайықты сабырмен таққызды. Рас‚ бұл біртүрлі тосын жәйт еді‚ бірақ өзімнен ақылдырақ деп білетіндіктен таныс адамдарға сенетін-ді. Алайда арқанның ұшы бөтен біреудің қолына тиген сәтте айбат шеге ырылдаған. Бұл әшейін өзінің өр мінезін аңдатып‚ наразылығын байқатқаны-тын. Таң қылғанда‚ кенет арқанның қысылып кеткені сонша‚ қылқынып қала жаздаған. Ашуы  бұрқ ете қалған ол қиянат жасаушыға тап берді‚ алайда анау да шапшаң қозғалған: тамақтан қатты қысып‚ епті қимылмен шалқасынан түсірді. Арқан Бэкті аямай буындырды‚ бірақ зор кеудесі басылып-көтеріле‚ ышқына ауыр тыныстап‚ тілі салақтаған бұл әлгі адаммен жанталаса жағаласқан. Бұған дейін ешкім де өзіне  мұнша дөрекілік жасап көрген емес-ті‚ сондықтан ғұмырында дәл мұндай ызаланып та көрмепті! Дегенмен‚ көп ұзамай-ақ әлсірей берген‚ көздері шатынаған ол естен тануға айналған‚ пойыз тоқтаған сәтте екі еркек мұны тауарлық вагонға бір-ақ атты.

Есін жиғанда ең алдымен тілінің ауырғанын түйсінді. Одан‚ жайсыз селкілді сезініп‚ жолайрықтағы паравоздың ащы қиқуын естігенде Бэк өзінің қайда жатқанын түсінген. Судьямен бірге саяхатқа жиі шығатын ол жүк вагонындағы жүріске қатысты әсерді жазбай таныды. Ит көзін ашты. Жанарынан тұтқынға түскен корольдің атойлаған ашу-ызасы ұшқындап тұр еді. ¦ры оның алқымынынан шап бермекші болған‚ бірақ Бэк бұл жолы шалымдырақ қимылдады. Азуды әлгінің қолына салған‚ сөйтіп арқанмен қайтадан қылқынып‚ есінен тағы танғанша қарысқан жағы ашылған жоқ.

– Құтырған бұл! – деп түсіндірді анау арпалыстың шуын естіп вагонға бас сұққан жолсерікке қан-қан қолын жасырып.

– Қожайыным мұны Фрискоға апаруды бұйырған. Сонда мұны емдейтін бір керемет ит дәрігері бар көрінеді.

Бэкті ұрлаған адам кейінірек Сан-Францисконың порт кабагындағы түпкі бөлмеде отырып сол түннің оқиғасын кездескеннің бәріне қолынан келгенше әсерлей әңгімелеген.

– Сонда осы үшін небәрі елу аламын – деп шағынды ол. – Білсем ғой‚ қолма-қол мың берсе де аттап басар ма едім!

Білегі қанға боялған қол орамалмен таңулы еді‚ ал шалбарының оң жақ балағы етектен тізеге дейін жұлма-жұлма.

– Ал әлгі жігіт бұл жұмысқа бола қанша алды? – деп қызығушылық танытты кабак қожайыны.

– Жүз. Одан төменге көнбей қойды.

– Бас-аяғы‚ демек‚ жүз елу ғой‚ – деді кабакшы. – Ал бұл ит оған татиды‚ бәс тігейін!

¦ры орамалды жазып ит қапқан қолын көре бастады.

– Құтырған болып шықпаса жарар еді…

Онда о дүниеге аттанып кетуің де ғажап емес…

– Қорықпа‚ бұдан өлмейсің. Маңдайыңа дар ағашында салбырап тұру жазылған! – деп қалжыңдады кабак иесі. Одан: – Кәне‚ аздап көмектесіп жібер маған‚ кейін әрі қарай жылжи берерсің‚ – деп қосып қойды.

Есеңгіреп‚ тынысы тарылып‚ алқымындағы қылбұраудан жаны көзіне көрінген Бэк қалайда қинаушыларға қарсылық жасауға тырмысты. Бірақ мұны мойындаған ауыр жез қарғыбауын кесіп алып тастағанша қайта-қайта еденге аунатып‚ арқанмен буындыра берді. Осыдан соң әлгілер бұғауды да шешіп‚ Бэкті торға ұқсас шабақ жәшікке итеріп енгізе салды.

Ол осы тор ішінде ыза кернеп‚ намыстан қатты қорланып‚ сарғайтқан ұзақ түнді өткізді. Осының бәрінің не екенін түсіне де алмаған. ¤зінен не тілейді бұл бейтаныс адамдар? Тар қапасқа не үшін қамады мұны? Бэк қатты аңырды‚ төніп келе жатқан беймәлім қауіп түйсігі азапқа түсірді. Ол ашылған есік тарсылын естіп бірнеше мәрте қарғып тұрған‚ – судья немесе оның ұлдары келіп қалды ма деп елеңдеген еді‚ алайда тек әрбір жолы жарығы әлсіз май шырағданын сығырайтып сарай ішіне көз салған кабак қожайыныныœ ісінген сұлбасын көреді. Сөйтіп Бэктің көмейінен шығуға оқталған қуанышты үн ызбарлы ырылға айналып кете берді.

Әйтеуір‚ кабак иесі бұған тиген жоқ. Тек таң азанда төрт еркек келді де‚ жәшікті көтерді. “Тағы да жан қинағыштар ғой” деп ойлады Бэк‚ өйткені бұлар қайдағы бір сабалақ-сабалақ‚ жалба-жұлба‚ күдікті біреулер екен. Сондықтан да оларға тор қабырға ішінен еліре ырылдады. Бірақ аналар тек ыржалаңдап‚ мұны таяқпен түртпектеген. Бұл әлгілерге керегінің өзі де сол екенін түсінгенше азуды таяққа салған. Содан кейін ғана тұнжырап жата кетті де‚ жәшікті фургонға ауыстырғанша қыбыр еткен жоқ.

Осылайша Бэк өзінің торымен бірге қолдан қолға өте бастаған. Бастапқыда бұл іспен көлік кеңсесінің қызметкерлері шұғылданды‚ олар мұны басқа фургонға тиеді де‚ әрмен қарай әкетті. Одан қаптаған жәшіктер мен сәлемдемелерге қосып пароммен жөнелтті. Одан соң үлкен теміржол вокзалына жеткізген; ақыр аяғында қайтадан тауар вагонына әкеліп тықты.

Вагон екі күн‚ екі түн бойы ышқына гулеген паравоз соңынан жүйткіді. Бэк те екі күн‚ екі түн бойы нәр сызған жоқ. Қатты ашынған бұл жолсеріктердің қамқорлығына ырылымен жауап қатады‚ ал олар өш қайтармақ үшін ызаландыра түседі. Қалшылдаған күйі аузы көбіктеніп торға ұмтылғанында мұны мазақ қылып‚ қарқ-қарқ күліп‚ жаман қора төбеттерінше біресе ырылдап‚ біресе үріп‚ мияулап‚ тұмсығының тұсынан қол ербеңдетіп‚ әтеш болып шақырады. Бэк оның ақымақтық екенін түсінді‚ әйткенмен соның өзі намысына тиіп‚ ашу-ызасы күшейген үстіне күшейе түсті. Аштыққа әлі де болса шыдауға болар еді‚ бірақ шөлден қаталады‚ осыдан да естен тана ашынған. Аса сезімтал‚ нәзік түйсікті бұған әлгіндей қорлық кері әсерін тигізбей қойған жоқ‚ ақыры ауырды да қалды. Ыстығы көтерілді‚ оған шөлден салдарынан ісінген тілі мен тамағының кеберсуі қосылды.

Бір жақсысы, әйтеуір, мойны арқаннан бос еді. Байлаулы кезінде мыналар әбден басынғаны рас. Ал қазір одан ада‚ енді көрсетеді бұл оларға! Бұдан былай әлгілер бұғау сала алмайды бұған! Бұл осыған нық бекінді. Екі тәулік бойы нәр татпағандықтан осынау уақыт ішінде бойды кернеген кектің асқынғаны сондай‚ әлдекім бірінші болып соқтықса сазайын оңбай тартатыны сөзсіз еді. Бэктің көзіне қан толып‚ нағыз жыртқышқа айнала бастаған. Қазір мұны судьяның өзі де танымас еді‚ осы күндер арасында мүлде өзгеріп кеткен-ді‚ сол себептен де жеткізушілері өзін Сиэтлге түсіріп‚ әйтеуір құтылған сәтте жеңілейе күрсінген.

Төрт адам өте сақтана жүріп, Бэк қамалған жәшікті фургоннан биік дуалмен қоршалған аулаға ауыстырды. Қарсы алдыдан жағасы салбыраған қызыл тоқыма свитер киген төртпақ денелі еркек шығып‚ жеткізушінің қолындағы кітапқа мұны алғаны туралы қол қойған.

“Тағы бір азаптаушы” деп шешкен Бэк торға қарай айбаттана атылды. Свитерлі адам тұнжырай мырс етті де‚ үйге кіріп‚ балта мен сойыл алып шықты.

– Расымен де босатпақшысыз ба мұны? – деп таңырқады жүкші.

– Әрине‚ – деп жауап қатқан свитерлі балтасын жәшік қабырғасына қадаған.

Төрт тасушы жалма-жан тұс-тұсқа шашырай қашып, қауіпсіз биік шарбаққа шығып алды да‚ тағы бір қызықты тамашалауға кірісті.

Бэк балта жүзі тиіп жарылған іргеге тап беріп‚ оны тіспен жұлмалап‚ қабырғаны бар денесімен қыңсылай соққылаған. Ит балта сырттан ұрған тұсқа бірде ырылдап‚ бірде үріп іштен шабуылдайды. Ол тордан тезірек шығып кету үшін алапат күш жұмсады‚ қызыл свитерлі адам да еш абыржымастан мұны босатуға бекінгендей екен.

– Ай‚ қызыл көз пері-ай! – деді ол қорап саңлауы ит сыйып кетердей әбден кеңейген кезде. Сөйтті де балтаны лақтырып тастап‚ оң қолына сойылды алды.

Бұл уақытта Бэктің‚ шынында да‚ ашуы қара қазандай  қайнағаны сонша‚ тұла бойы дүрдиіп, қан толған көзі қызыл от шашып‚ езуінен ақ көбік шұбырды. Ол осы мезетте өзінің жүз қырық қадақ салмағымен атылып барып, адамға бассалуға дайындала бастаған. Ауаға ырши көтеріліп жауына жармаса кетуге ұмтылды‚ бірақ сол мезетте ауыр соққыға кезігіп‚ ұшқан бойда кейін серпілген. Жаны көзіне көрініп‚ тісі сақ еткен Бэк ауада шыр айналып барып‚ жерге шалқалай құлады. ¤мірінде таяқ жеп көрмегендіктен абдырап қалған еді. Дәрменсіз қыңсылай ырылдаған ол жалма-жан атып тұрып дұшпанға қайта бас салмақшы болғанында екінші соққы және тұралатты. Енді ол бар пәленің сойылдан келгенін сезінген‚ бірақ ызадан сақтықты тағы ұмытқан-ды. Оншақты рет атылды‚ – сойыл секірген сайын сұлатып сала берді.

Әсіресе ауыр тиген бір соққыдан соң Бэк зорға көтерілген. Абдырағаны сонша‚ енді жағаласуға әл-қуаты қалмап еді. Ол шатқаяқтап тұрды‚ аузы-мұрнынан‚ құлағынан қан кетті‚ жылтылдаған, әдемі жүні қан аралас сілекеймен былғанды. Қызыл свитерлі адам оған жайбарақат тақалып келді де, тұмсықтан оңдырмай тағы соқты. Бэктің бұған дейін жеген барлық таяғы мұның қасында түк емес екен. Арыстанша ырылдаған ол азаптаушыға және ұмтылған. Алайда оң қолындағы сойылды сол қолына ауыстарған анау ақырын ғана мұның астыңғы жақ сүйегінен ұстай алды да‚ ересен күшпен шыр айналдырғанда Бэк алдымен ауада толық шеœбер жасап‚ одан жартылай және бір дөңгеленіп барып жерге бас пен кеудесі қатар соғылып‚ гүрс ете құлап түсті.

Бэк әлгіге қарай және бір мәрте қарғыды‚ әйткенмен анау қасақана кейінге сақтаған алапат соққысын және бір сілтеп үлгерді. Бэк бұл жолы естен танып түсіп еді.

– Міне‚ азамат! – деп саœ етті риза дауыспен шарбақта отырғандардыœ бірі. – Бұл кез келген итті тәубесіне түсіреді!

– Меніңше‚ мынандай итпен жағаласудан гөрі күніне бір рет касса тонау ºлдеқайда жеңіл болар‚ – деді көшір. Ол осыны айтты да  орнына отырып аттарды қулай жөнелді.

Бэк есін жинады‚ бірақ әбден әлсіреп‚ жығылған орнында жатқан қалпы көзін қызыл свитерлі адамнан айырған жоқ.

– “Бэк” деген атқа келеді‚ – деді анау тірідей жүк тиелген жәшіктің жіберілгенін мәлімдеген санфранцисколық кабакшының хатын дауыстап оқып. – Ал‚ Бэк көгершінім‚ – деп жалғады одан көңілдене‚ – біраз шуладық қой екеуміз‚ артығырақ та кеткен шығармыз‚ енді ең дұрысы‚ ұмытайық осының бәрін. Сен өз ісіңді біл‚ мен – өзімдікін. Тілалғыш ит болсаң бәрі ойдағыдай болады‚ ал бұзақылық жасасаң көзіңе көк шыбын үймелетемін. Түсіндің бе?

Осыны айтқан ол ешбір сескенбестен жаңа ғана тоқпақтаған бастан аялай сипады. Бэк оның қолы тиген сайын тіксінгенімен шыдады‚ қарсылық көрсеткен жоқ. Свитерлі адам су әкеліп берді‚ бұл оны құныға ішті. Бұдан соң жаңа қожайын ұстаған дәмді сыбаға – шикі етті кесек-кесегімен жұлып алып ашқарақтана жеген.

Ол жеңілген еді (мұны өзі де түсінді)‚ бірақ қыңған да‚ сынған да жоқ-тын. Сойылмен қаруланған адамның өзінен мықтырық екенін алғаш рет жіті түсінген‚ ал алған сабағын ғұмырлық жадына тұтты. Сойыл осылайша көзін ашқан. Ол мұны жабайы заңдар үстемдік ететін әлемге енгізген. Бэк бұл заңды тез игерді. Сол сәтте өмірдің қатал шындығымен бетпе-бет келген еді‚ бірақ одан сескенген жоқ: жан түкпірінен табиғи хайуандық айлакерлік түйсігі оянайын деген.

Уақыт өте берді. Дәл сондай жәшікке салынған немесе жіп таққан басқа иттер әкеліне бастаған. Бірі өте тілалғыш та жуас‚ екіншілері еліріп‚ бастапқыдағы Бэк секілді ұли жөнеледі. Хайуандарды осылайша тәртіпке түсіру әрекетін бақылаған Бэк санасына ақырындап қарапайым бір шындықты мықтап сіңірді: сойылы бар адам би‚ қожайын екен‚ оны сүю шарт болмаса да‚ бағынуға тиіс екенсің. Бэк те қожайынға мойынсұнды‚ бірақ көзінше талай рет таяқ жеген кейбір иттердей ұйрығын бұлғаңдатып‚ қолын жалап жағынған жоқ. Ол сондай-ақ тәртіпке көнгісі де‚ бағынғысы да келмеген бір иттің ақыр аяғында өлтіріліп тынғанын да көрді.

Анда-санда бөтен біреулер келіп‚ қожайынмен кейде көңілсіздеу‚ кейде оған жарамсақтанған кейіппен әлдене туралы тілдесіп тұрады. Сөйтіп осындай әңгімелерден кейін иесінің қолына ақша ұстатқан әлгі адамдар бір немесе бірнеше итті өздерімен бірге алып кетіп жатады. Бэк осылардай қайда кетеді деп, өзінше дал болад. Ертеңгі күндерден қатты сескене бастаған бұл сатып алушылардың көзі өзіне түспеген сайын қуанатын-ды.

Алайда күндердің күнінде мұның да кезегі келді. ¤зін тіксінткен ертеңгі күннің блесі оған ағылшын тілін бұзып сөйлейтін‚ оның өзінде де мағынасы Бэкке түсініксіз қайдағы бір тосын сөздерді қолданатын ап-арық‚ әжім-әжім әлдекімнің кейпінде жеткен.

– Sacredam‚ – деп айқай салды ол көзі Бэкке түскен бетте. – Міне‚ ит! Керемет төбет! Охо! Қанша тұрады.

– Небәрі үш жүз. Су тегін‚ – деп жедел жауап қатты қызыл свитерлі адам. – Саудаласып бұлданбайтын шығарсың‚ Перро? Ақша сенікі емес‚ қазынанікі ғой.

Перро мырс етті де қойды. Итке деген сұраныстың көптігінен баға да шырқап тұр еді‚ сондықтан оған Бэктей керемет ит үшін сұралған сома бәлендей көп көріне қойған жоқ.

Канада үкіметі бұл саудадан кедейленіп қалмайды‚ ал мұның поштасы жылдам жеткізілуі керек. Перро ит танитын еді‚ сондықтан бір қарағаннан-ақ Бэктей иттердің мыңнан біреу болып жолығатынын жазбай таныған. “Тіпті‚ он мыңның ішінен біреу ғана!” – деп өз-өзін түзеп қойды іштей.

Бэк ақшаның қолдан қолға өткенін көрді‚ сол себептен де жүзін әжім басқан адамның өзі мен арсалаңдаған ньюфаундленд Кэрлиді ала жөнелгенде таңданған жоқ. Бэк бұдан былай қызыл свитерлі адамды ешқашан көрген емес. Ал Кэрли екеуі “Нарвал” кемесінің палубасынан анадайда қалып бара жатқан Сиэтлге қарап тұрған сәтте енді жылы оңтүстікті де ешқашан көре алмайтынын білген жоқ.

Перро екеуін де төмен қарай алып кетті де‚ Франсуа деген дәу қараға тапсырды. Канада французы Перро қараторы адам еді‚ ал Франсуа одан екі есе қара екен‚ себебі‚ ол метис болатын. Бэк мұндай нәсілді адамдарды алғаш рет ұшыратқан (кейін ондайларды талай көрді)‚ бұларды аса жақсы көріп кете қоймағанмен лайықты құрмет тұтуға дағдыланды. Келе-келе Перро мен Франсуаның әділ де сабырлы адамдар екеніне‚ ешқашан жазықсыз жазаламайтынына‚ хайуанаттың мінез-құлқын жақсы білетіндіктен оларды ешбір ит алдай алмайтынына көз жеткізген.

Кемеде Бэк пен Кэрлиді басқа екі итпен қатар орналастырды. Олардың бірі кит аулайтын кеме капитаны Шпицберген аралынан әкелген тайыншадай ірі, аппақ ит еді. Кейінірек бұл ит ¤лі Жерге геологиялық топты бастап жүрді. ¤зі өте жуас-тын‚ алайда зұлым да болатын‚ бір мезгілде жағынуға да шебер мұның жауыздығы да жоқ емес-ті: ол қатар тамақтанған алғашқы сәтте-ақ Бэктің жемінің бір бөлігін жұлып әкетті. Сазайын тарттырмақ үшін тап берген Бэктің алдын Франсуа ораған: жыландай ысылдаған бишік ұшы ұрыға сарт етті. Бэкке өзіне тиісті сүйекті қайта қақшып алудан өзге ештеңе қалған жоқ.

 Франсуаның осы әділетті әрекетінен кейін Бэк оған құрметпен қарайтын болған.

Ешкімге жағынуды білмейтін‚ сонымен бірге ешкімге ұнай қоймайтын және бір ит бар‚ өзі жаңадан келушілердің тамағын тартып жеуге құмар да емес.

Бірқалыпты‚ тұнжыраңқы тірлік салтын ұстанатын ол Кэрлиге “сен тимесең мен тимен” екенін‚ ал соқтыға қалса оңдырмайтынын аңдатқан. Дэйв дейтін бұл төбет тамақтанып алып ұйықтауды ғана біледі; ал ояу жатса – тек есінеу‚ бұ дүниеде оны қызықтыратын ештеңе жоқ сияқты. Тіпті “Нарвал” Шарлотта патшайым шығанағынан өтер түста шайқалып‚ сұрапыл толқындардың жалында жын ұрғандай безек қаққанда Бэк пен Кэрли үрейден естерінен тана жаздаса‚ Дэйв анда-санда көңілсіз кейіппен бас көтеріп‚ маңайға марғау ғана көз тастап қойып‚ бір есінеп алатын да‚ мызғуға қайтадан кірісетін-ді.

Кеме дамылсыз бүлкілдеген қан тамырындай ырғақты мотор жұмысының әсерінен күні-түні діріл қағады. Бір күн бір күннен өте айнымайды‚ әйткенмен Бэк ақырында суық түсе бастағанын аңдаған. Сосын, бірде қапалақтың дүрілі тына қалды да‚ “Нарвалда” аласапыран әбігер басталды. Бэк те басқа иттер секілді айналадағы қауырт қарбаласқа қарап‚ әлдебір өзгеріс басталғанын түсінген.

Франсуа бұлардың бәрін де мойыннан тізіп палубаға шығарды. Суық жерді басқан Бэк табанының аппақ лайдан аумайтын әлдебір ботқаға батып кеткенін сезінді. Түршіге пысқырынып‚ кері серпілген. Дәл сондай ботқа жоғарыдан да жауып тұр екен. Бэк сілкінді‚ бірақ әлгі үсті-үстіне себелеуін доғарған жоқ. Таң-тамаша болған бұл оны иіскеп көрді. Одан соң жалады. Оттай күйдіріп жіберетін бірдеме… және тіліңде еріп кетеді. Бэк қатты таңқырап‚ қайта жалады – сол әлгі еріп кетер бірдеме. Маңайдағылар қарқ-қарқ күлді‚ бұл әлденеге ыңғайсызданып қалды‚ бірақ мына адамдардың неге күлетінін түсіне алмады.

Бэк алғаш рет қарды осылайша көрген еді.

Дидахмет
Әшімханұлы
logo